“Không phải cứ chậm có con là cần IVF. Nhưng trong một số trường hợp, chờ đợi quá lâu có thể khiến cơ hội điều trị sinh sản ngày càng thu hẹp.”
Khi hành trình mong con kéo dài hơn dự kiến, nhiều cặp vợ chồng bắt đầu đặt câu hỏi: Khi nào nên làm IVF? Có cần thử IUI trước không? Hay nên tiếp tục chờ mang thai tự nhiên?
Thực tế, thụ tinh trong ống nghiệm (IVF) không phải lựa chọn đầu tiên cho tất cả các trường hợp hiếm muộn. Tùy nguyên nhân, tuổi của người phụ nữ, thời gian mong con, dự trữ buồng trứng và chất lượng tinh trùng, bác sĩ có thể đề nghị theo dõi tự nhiên, dùng thuốc hỗ trợ rụng trứng, IUI hoặc IVF.
Tuy nhiên, có những trường hợp không nên trì hoãn việc thăm khám và tư vấn hỗ trợ sinh sản, bởi thời gian có thể ảnh hưởng trực tiếp đến khả năng mang thai.
IVF (Thụ tinh trong ống nghiệm) là gì?
🧬 IVF – In Vitro Fertilization là phương pháp hỗ trợ sinh sản trong đó trứng được lấy ra khỏi buồng trứng và kết hợp với tinh trùng trong phòng thí nghiệm để tạo phôi. Sau đó, phôi phù hợp được chuyển vào buồng tử cung để tiếp tục phát triển.
Theo CDC, IVF là hình thức phổ biến nhất của nhóm kỹ thuật hỗ trợ sinh sản ART – các phương pháp có thao tác trực tiếp trên trứng hoặc phôi ngoài cơ thể.
IVF có thể được chỉ định ngay trong một số trường hợp hoặc được cân nhắc sau khi những phương pháp ít xâm lấn hơn không mang lại kết quả.
Khi nào nên đi khám hiếm muộn?
Không nhất thiết phải chờ nhiều năm mới đi khám.
Theo American Society for Reproductive Medicine (ASRM):
✔️ Phụ nữ dưới 35 tuổi: nên đánh giá khả năng sinh sản sau 12 tháng quan hệ đều đặn, không sử dụng biện pháp tránh thai nhưng chưa có thai.
✔️ Phụ nữ từ 35 tuổi trở lên: nên đi khám sau khoảng 6 tháng chưa mang thai.
✔️ Phụ nữ trên 40 tuổi: có thể cần được đánh giá và điều trị sớm hơn, thậm chí ngay từ đầu.
Ngoài ra, nếu đã biết mình hoặc bạn đời có yếu tố có thể ảnh hưởng khả năng sinh sản như tắc vòi trứng, lạc nội mạc tử cung, kinh nguyệt bất thường hoặc vấn đề về tinh trùng thì không cần chờ đủ 6–12 tháng mới đi khám.
7 trường hợp nên đi khám và tư vấn IVF sớm
1. Người vợ từ 35 tuổi trở lên và chậm có thai
👩 Tuổi của người phụ nữ là một trong những yếu tố quan trọng nhất ảnh hưởng đến khả năng sinh sản.
Theo ASRM, khả năng sinh sản của phụ nữ giảm dần theo tuổi, trong đó mức suy giảm trở nên đáng kể hơn khi tuổi tăng. Tuổi cũng ảnh hưởng đến đáp ứng điều trị hỗ trợ sinh sản và khả năng thành công của IVF.
Vì vậy:
- Dưới 35 tuổi: nên khám nếu đã mong con ≥12 tháng.
- Từ 35 tuổi: nên khám nếu đã mong con ≥6 tháng.
- Trên 40 tuổi: nên chủ động tư vấn bác sĩ sớm thay vì tiếp tục chờ đợi trong thời gian dài.
Mayo Clinic cũng ghi nhận IVF đôi khi có thể được cân nhắc như một phương pháp điều trị chính ở những người trên 40 tuổi, tùy tình trạng sinh sản cụ thể.
Điểm quan trọng: 35 tuổi không phải là “mốc bắt buộc phải IVF”. Đây là mốc để rút ngắn thời gian chờ trước khi đánh giá khả năng sinh sản.
2. Tắc hoặc tổn thương vòi trứng
🥚 Trong quá trình thụ thai tự nhiên, trứng và tinh trùng thường gặp nhau tại vòi trứng trước khi phôi di chuyển về tử cung.
Nếu hai vòi trứng bị tắc hoặc tổn thương nặng, quá trình này có thể bị cản trở.
Các nguyên nhân có thể liên quan gồm:
- Viêm vùng chậu
- Nhiễm trùng đường sinh dục trước đây
- Lạc nội mạc tử cung
- Dính vùng chậu sau phẫu thuật
- Tổn thương vòi trứng
- Đã từng thắt vòi trứng
IVF có thể giúp bỏ qua vai trò của vòi trứng, bởi quá trình thụ tinh được thực hiện bên ngoài cơ thể trước khi phôi được đưa vào tử cung.
Mayo Clinic liệt kê tổn thương hoặc tắc vòi trứng là một trong những tình trạng có thể được cân nhắc IVF.
3. Nam giới có bất thường tinh trùng mức độ đáng kể
👨⚕️ Hiếm muộn không chỉ xuất phát từ phía nữ.
Một số vấn đề thường được phát hiện qua tinh dịch đồ gồm:
- Số lượng tinh trùng thấp
- Khả năng di động kém
- Tỷ lệ hình dạng bất thường cao
- Chất lượng tinh trùng suy giảm
- Không tìm thấy tinh trùng trong tinh dịch ở một số trường hợp
Nếu bất thường tinh trùng đáng kể, bác sĩ có thể cân nhắc IVF kết hợp ICSI – tiêm tinh trùng vào bào tương noãn.
Trong ICSI, một tinh trùng được đưa trực tiếp vào một noãn trưởng thành nhằm hỗ trợ quá trình thụ tinh. CDC cho biết kỹ thuật này thường được sử dụng trong các trường hợp có yếu tố vô sinh nam.
Tuy nhiên, không phải tinh dịch đồ bất thường nào cũng cần IVF. Nam giới vẫn cần được bác sĩ đánh giá để xác định nguyên nhân và xem liệu có phương án điều trị khác phù hợp hơn hay không.
4. Lạc nội mạc tử cung ảnh hưởng khả năng sinh sản
🌸 Lạc nội mạc tử cung xảy ra khi mô tương tự niêm mạc tử cung phát triển bên ngoài tử cung.
Tình trạng này có thể ảnh hưởng đến:
- Buồng trứng
- Vòi trứng
- Cấu trúc vùng chậu
- Sự gặp nhau giữa trứng và tinh trùng
- Khả năng làm tổ của phôi
Lạc nội mạc tử cung cũng có thể tạo mô sẹo hoặc tình trạng dính vùng chậu, từ đó gây khó khăn cho quá trình thụ thai.
Tuy nhiên, lạc nội mạc tử cung không đồng nghĩa với phải IVF ngay.
Ở người trẻ mắc bệnh mức độ nhẹ, bác sĩ vẫn có thể cân nhắc theo dõi, điều trị hoặc IUI trong một số trường hợp. Với bệnh nặng, tuổi sinh sản cao hơn, thời gian hiếm muộn kéo dài hoặc các phương pháp trước đó thất bại, IVF có thể được cân nhắc sớm hơn.
5. Vô sinh không rõ nguyên nhân
❓ Có những cặp vợ chồng đã thực hiện các đánh giá cơ bản nhưng vẫn không xác định được lý do tại sao chưa thể mang thai.
Tình trạng này thường được gọi là vô sinh không rõ nguyên nhân – unexplained infertility.
Các đánh giá ban đầu thường xem xét:
- Khả năng rụng trứng
- Cấu trúc và độ thông của vòi trứng
- Tình trạng tử cung
- Tinh dịch đồ của người chồng
Nếu chưa phát hiện nguyên nhân rõ ràng, bác sĩ sẽ cân nhắc hướng điều trị dựa trên tuổi và thời gian hiếm muộn.
Đặc biệt, IVF không nhất thiết là điều trị đầu tiên cho mọi trường hợp vô sinh không rõ nguyên nhân.
ASRM cho biết ở phụ nữ dưới 38 tuổi, bằng chứng hiện tại không ủng hộ việc sử dụng IVF ngay từ đầu thay cho một số chiến lược ít xâm lấn hơn. Một hướng điều trị thường được cân nhắc là kích thích buồng trứng kết hợp IUI trong một số chu kỳ trước khi chuyển sang IVF nếu không thành công.
6. Rối loạn rụng trứng hoặc dự trữ buồng trứng giảm
⚠️ Khi trứng không rụng đều hoặc số lượng nang noãn còn lại suy giảm, khả năng mang thai tự nhiên có thể bị ảnh hưởng.
Một số tình trạng liên quan gồm:
- Hội chứng buồng trứng đa nang (PCOS)
- Rối loạn nội tiết gây không rụng trứng
- Kinh nguyệt thưa hoặc vô kinh
- Dự trữ buồng trứng giảm
- Suy giảm chức năng buồng trứng
Mayo Clinic xác định rối loạn rụng trứng là một trong những nguyên nhân phổ biến của vô sinh nữ.
Nhưng cần lưu ý:
PCOS không đồng nghĩa với IVF.
Nhiều phụ nữ PCOS vẫn có thể mang thai sau điều chỉnh lối sống, điều trị nội tiết hoặc sử dụng thuốc kích thích rụng trứng. IVF thường chỉ được cân nhắc khi các phương án phù hợp trước đó không hiệu quả hoặc tồn tại thêm những yếu tố hiếm muộn khác.
Tương tự, xét nghiệm AMH thấp cũng không thể tự mình quyết định một người có cần IVF hay không. ASRM lưu ý các chỉ số dự trữ buồng trứng được sử dụng để hỗ trợ định hướng điều trị chứ không nên được dùng riêng lẻ để kết luận khả năng sinh sản.
7. Vợ hoặc chồng mang bệnh/biến thể di truyền cần sàng lọc phôi
🧬 Một số cặp vợ chồng có thể mang biến thể gene liên quan đến bệnh di truyền và lo ngại truyền bệnh cho con.
Ví dụ có thể gặp:
- Thalassemia
- Một số bệnh di truyền đơn gene
- Một số bất thường cấu trúc nhiễm sắc thể
- Tiền sử gia đình mắc bệnh di truyền đã xác định nguyên nhân
Trong những trường hợp phù hợp, IVF có thể được kết hợp với xét nghiệm di truyền tiền làm tổ (PGT).
Quá trình IVF giúp tạo phôi trong phòng thí nghiệm. Một số tế bào của phôi sau đó có thể được lấy để xét nghiệm nhằm hỗ trợ bác sĩ lựa chọn phôi phù hợp theo chỉ định di truyền trước khi chuyển phôi.
CDC xác nhận xét nghiệm di truyền tiền làm tổ có thể được thực hiện trong quá trình hỗ trợ sinh sản để xác định một số bất thường di truyền hoặc nhiễm sắc thể của phôi. ASRM cũng đề cập các cặp mang yếu tố di truyền có thể cần được đánh giá sinh sản trước khi thực hiện PGT.
PGT không bảo đảm em bé hoàn toàn không mắc mọi bệnh lý, và việc chỉ định xét nghiệm cần được bác sĩ hỗ trợ sinh sản kết hợp chuyên gia di truyền tư vấn cụ thể.
IVF có phải lựa chọn đầu tiên khi khó có con?
Không phải lúc nào cũng vậy.
📌 Tùy nguyên nhân, bác sĩ có thể cân nhắc:
Theo dõi & quan hệ theo thời điểm rụng trứng
↓
Điều trị nguyên nhân hoặc kích thích rụng trứng
↓
Bơm tinh trùng vào buồng tử cung (IUI)
↓
Thụ tinh trong ống nghiệm (IVF/IVF-ICSI)
Tuy nhiên, thứ tự này không áp dụng cứng nhắc cho tất cả mọi người.
Ví dụ, người có tắc hai vòi trứng nặng, yếu tố tinh trùng nghiêm trọng, tuổi sinh sản cao hoặc cần thực hiện PGT có thể được bác sĩ tư vấn IVF sớm thay vì mất nhiều thời gian cho những phương pháp có khả năng thành công thấp.
CDC cũng nhấn mạnh lựa chọn điều trị hiếm muộn phụ thuộc vào nguyên nhân, thời gian hiếm muộn, tuổi, kết quả kiểm tra và mong muốn của người điều trị.
Khám hiếm muộn trước IVF thường kiểm tra những gì?
🔬 Trước khi quyết định có cần IVF hay không, cả hai vợ chồng thường cần được đánh giá khả năng sinh sản.
Tùy trường hợp, bác sĩ có thể chỉ định:
Đối với nữ
- Khai thác chu kỳ kinh và tiền sử sinh sản
- Siêu âm phụ khoa
- Đánh giá quá trình rụng trứng
- Xét nghiệm dự trữ buồng trứng như AMH hoặc AFC khi phù hợp
- Kiểm tra tử cung
- Đánh giá độ thông vòi trứng
- Một số xét nghiệm nội tiết theo chỉ định
Đối với nam
- Khai thác tiền sử sinh sản
- Tinh dịch đồ
- Khám nam khoa khi cần
- Xét nghiệm hormone hoặc xét nghiệm bổ sung nếu có chỉ định
ASRM khuyến nghị khi có bạn đời nam tham gia quá trình mang thai, việc đánh giá khả năng sinh sản của cả hai nên được tiến hành song song, thay vì chỉ tập trung kiểm tra người phụ nữ.
Đừng chờ đến khi “không còn cách nào khác” mới khám IVF
💙 Một quan niệm khá phổ biến là:
“Cứ thử tự nhiên thêm một thời gian nữa, khi nào không được mới tính IVF.”
Điều này có thể hợp lý với một số cặp đôi trẻ và không có yếu tố nguy cơ. Nhưng với người từ 35 tuổi trở lên hoặc đã có bệnh lý ảnh hưởng khả năng sinh sản, việc trì hoãn quá lâu có thể làm giảm lựa chọn điều trị.
Đi khám hiếm muộn sớm không đồng nghĩa với việc bạn sẽ phải làm IVF.
Mục tiêu của lần khám đầu tiên là tìm hiểu vì sao chưa có thai và phương pháp nào phù hợp nhất ở thời điểm hiện tại.
IVF chỉ là một trong những lựa chọn.
📱 Với Halza, bạn có thể:
✔️ Tìm hiểu và so sánh các chương trình hỗ trợ sinh sản tại hệ thống bệnh viện, phòng khám đối tác
✔️ Đặt lịch khám hiếm muộn và tư vấn IVF thuận tiện
✔️ Lưu trữ xét nghiệm, siêu âm và hồ sơ điều trị trên một nền tảng
✔️ Theo dõi hành trình từ chuẩn bị IVF đến khi mang thai
✔️ Quản lý hồ sơ sức khỏe cho cả gia đình
Hành trình mong con không giống nhau ở mỗi gia đình. Việc đánh giá đúng nguyên nhân và lựa chọn đúng thời điểm có thể quan trọng không kém việc lựa chọn phương pháp điều trị.
Nguồn tham khảo
📚 American Society for Reproductive Medicine (ASRM) – Fertility Evaluation of Infertile Women
📚 American Society for Reproductive Medicine (ASRM) – Evidence-based Treatments for Couples with Unexplained Infertility
📚 Centers for Disease Control and Prevention (CDC) – Infertility: Frequently Asked Questions
📚 Centers for Disease Control and Prevention (CDC) – Assisted Reproductive Technology
📚 Mayo Clinic – In Vitro Fertilization (IVF)
📚 Mayo Clinic – Infertility: Symptoms and Causes
Quay lại danh sách bài viết